μηδενική ανοχή στη βία ή/και στον ρατσισμό;

Διάβασα ένα άρθρο στο So What! που μου άρεσε πολύ, αλλά ξεκίνησα (ως μόνιμος αντιρρησίας) να γράφω την ένσταση μου και τελικά μου βγήκε αυτό το άρθρο. Περιληπτικά πιστεύω ότι το πρόβλημα της βίας, ρατσιστικής ή μη, και το πρόβλημα του ρατσισμού καθ’εαυτού πρέπει να ειδωθούν ανεξάρτητα. Δεν νομίζω ότι μπορεί να καταπολεμηθεί το πρώτο καταπολεμώντας το τελευταίο.

Καταρχάς διαβάζοντας το άρθρο σκεφτόμουν ότι με δεδομένη την αυξανόμενη διαπροσωπική βία που αντιμετωπίζουμε όλοι οι κάτοικοι αυτής της χώρας έχω αμφιβολίες κατά πόσο ο ρατσισμός είναι η κύρια αιτία αυτής της βίας και κάνω την υπόθεση ότι, όσο απεχθή και αν είναι τα ρατσιστικά εγκλήματα, η άνοδος αυτής της κλάσης βίαιων εγκλημάτων δεν συνδέεται κατ’ανάγκην με την αύξηση του ρατσισμού καθ’εαυτού αλλά κυρίως με τις αιτίες της γενικότερης ανόδου των βίαιων εγκλημάτων (οικονομικές, κοινωνικές). Αλλά έστω, οσοδήποτε σημαντική αιτία και αν είναι ο ρατσισμός, αποτελεί από μια άποψη και την πιο απλή και κατανοητή αιτία. Ενώ ο πατριωτισμός είναι όπως είπε ο Johnson το τελευταίο καταφύγιο των απατεώνων, ο ρατσισμός είναι ίσως το πρώτο καταφύγιο των φοβισμένων.

Δέχομαι την ορθότητα του να μην δείχνουμε καμία ανοχή στη βία, αλλά μήπως, εάν θέλουμε να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη του φοβισμένου, υποψήφιου βίαιου εγκληματία, θα πρέπει σε κάποιο βαθμό να ξεπεράσουμε την απέχθεια μας για τις μη-βίαιες φοβικές αντιδράσεις του; Ειδάλως κινδυνεύουμε να του στερήσουμε το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στον φόβο, την αίσθηση της αλληλεγγύης και του σεβασμού. Όταν για παράδειγμα κάποιος δεν θέλει να νοικιάσει το διαμέρισμα του σε ξένους η ξενοφοβία είναι απλώς μια έκφανση του γενικότερου φόβου που αισθάνεται για την ιδιοκτησία του. Όταν λοιπόν αυτός εκφραστεί απαξιωτικά για τους ξένους ενοικιαστές, υπεραπλουστεύοντας, δεν ωφελεί να του πεις “είσαι ρατσιστής άρα απαράδεκτος” αφού αυτό απλά θα ενισχύσει την αίσθηση ότι είναι μόνος του εναντίον “λύκων”.

Αμφιβάλλω λοιπόν εάν η απόκριση της ανοχής ενάντια στον ρατσισμό είναι μονότονη. Μήπως σε ορισμένες περιπτώσεις η μετρημένη ανοχή στον ρατσισμό είναι καλύτερη αντιμετώπιση από την μη-ανοχή; Για να δώσω ένα παράδειγμα: στην πολυκατοικία που μένω η ιδιοκτήτρια είχε μια ξεκάθαρη πολιτική: καλύτερο άδειο το διαμέρισμα παρά να το νοικιάσει σε ξένους. Βέβαια τελικά αναγκάστηκε να νοικιάσει τον επαγγελματικό χώρο στο ισόγειο σε κάτι Κούρδους αλλά και πάλι μας παρακάλεσε να τους προσέχουμε και να της αναφέρουμε ότι στραβό κάνουν, να κάνουμε εν ολίγης τους ρουφιάνους. Επί της αρχής θα έστεκε να πω “αρνούμαι να νοικιάσω αυτό το διαμέρισμα” ή “αρνούμαι να γίνω ο ρουφιάνος σας”. Οι ένοικοι, όπως μπορεί να φανταστεί κανείς, κρατήσαμε ισορροπίες σεβόμενοι τους μάλλον παράλογους φόβους της και την διαβεβαίωσαμε ότι θα προσέχουμε την ιδιοκτησία της από τους κατ’αυτήν “ύποπτους” επιχειρηματίες (των οποίων εξάλλου είμασταν και συχνοί πελάτες). Μετά οι Κούρδοι πουλήσαν την επιχείρηση σε Πακιστανούς, και η ιδιοκτήτρια, που στην αρχή είχε ακόμη χειρότερη άποψη για αυτούς, έψαχνε αφορμή να τους διώξει και μας ζητούσε να της βρούμε την αφορμή. Καθησυχασμένη όμως από εμάς τους ανέχτηκε για κάποιο καιρό και έχει τώρα αρχίσει να εμπιστεύεται τους συγκεκριμένους Πακιστανούς επιχειρηματίες σε βαθμό που όταν άδειασαν δυο διαμερίσματα τα νοίκιασε σε Πακιστανούς, γνωστούς της επιχείρησης, χωρίς να ψάξει για έλληνα ενοικιαστή όπως θα έκανε παλαιότερα. Φαίνεται ότι η αναγνώριση (έστω και υποκριτική) του ρατσιστικού φόβου της ιδιοκτήτριας βοήθησε στο να επιτευχθεί η συνύπαρξη. Αντίθετα, εάν της είχαμε κόψει τον χαβά, την είχαμε αφήσει να αισθάνεται μόνη της εναντίων των “βαρβάρων”, της είχαμε στερήσει ένα σημείο αναφοράς απέναντι στην αβεβαιότητα που αισθάνεται τόσος πολύς κόσμος μπροστά στον Ξένο τότε δεν μπορώ να φανταστώ τον συγκεκριμένο χώρο να γίνεται τίποτα άλλο από τοπική οργάνωση της Χρυσής Αυγής.

Η βία και ο ρατσιστικός φόβος ενυπάρχουν σε κάποιο βαθμό μέσα στον καθένα. Όμως δεν είναι το ίδιο πράγμα και θέλουν άλλη αντιμετώπιση. Η βία ζητάει σχέση εξουσίας, ο ρατσισμός όμως αρνείται τη σχέση και αντιπροσωπεύει τον φόβο μπροστά στην συνύπαρξη, άσχετα αν συχνά ο φόβος αυτός οδηγεί στην βία και στις σχέσεις εξουσίας. Αυτόν που επιχειρεί να επιβληθεί μπορείς να τον αντικρούσεις με μηδενική ανοχή, αυτόν όμως που δεν θέλει να συνυπάρξει δεν μπορείς να τον κάνεις να θέλει με το ζόρι. Ίσως μάλιστα η επίδειξη μηδενικής ανοχής απέναντι σε ρατσιστικές συμπεριφορές που είναι κατ’ουσία φοβικά σύνδρομα να μην έχει το αποτέλεσμα που επιθυμούμε, αυτό δηλαδή της απαξίωσης των ρατσιστικών ιδεών στα μάτια της κοινωνίας. Το τελευταίο μπορεί να έρθει μόνο από την δημιουργία εμπιστοσύνης μεταξύ των ανθρώπων που προηγουμένως ήταν ο ένας ο φόβος του άλλου.

Τελικά όμως τι πρέπει να κάνουμε με καταστάσεις όπως αυτές που περιγράφει ο Γιώργος στο άρθρο του; Εννοείται μηδενική ανοχή απέναντι σε όσους βιαιοπραγούν, εννοείται καταδίκη τους. Αλλά για να αποφύγουμε το να φανούν ήρωες στα μάτια τόσων άλλων ανθρώπων που αισθάνονται τον φόβο του ξένου θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να πούμε “ναι, μπορείς να φοβάσαι”, να αναγνωρίσουμε τον προσωπικό χαρακτήρα αυτής της φοβίας και να προσπαθήσουμε να δώσουμε ανεξάρτητη λύση στο πρόβλημα.

Θέλω να πω εν τέλει ότι σε κάποιες περιπτώσεις (όχι όλες) ο ρατσιστής εκφράζει μια προσωπική προκατάληψη. Η οποία ακόμα και αν εμπεριέχεται στο πλαίσιο μιας δημόσιας θέσης (π.χ. απελάστε τους ξένους) παραμένει προσωπική άσχετα εάν επειδή την έχουν και άλλοι μας φαίνεται ότι ίσως είναι τεχνητή. Και τότε, αντί να αντιπαλεύουμε μια δημόσια ιδεολογία, όπως ο φασισμός, ο κομμουνισμός ή δεν ξέρω εγώ τι, παλεύουμε με μια ενστικτώδης προσωπική αντίδραση. Όμως τα ένστικτα ελέγχονται μέσα από την μερική κατάφαση τους, δεν μπορούν να εξαλειφθούν. Οπότε άσχετα αντιμέτωποι με φασιστικές συμπεριφορές που εμπεριέχουν τον ρατσισμό είναι νομίζω καλύτερη στρατηγική να διαχωρίζουμε το ρατσιστικό στοιχείο από το φασιστικό και να αντιμετωπίζουμε με διαφορετικό τρόπο και όχι με το να επιτεθούμε από μια κατεύθυνση και στα δύο. Τον φασίστα που απειλεί με ξυλοδαρμό όποιον έχει διαφορετικό χρώμα δέρματος μπορείς να τον διώκεις με όποιο πρόσφορο τρόπο, αλλά τον οπαδό του που φοβάται τους σκουρόχρωμους πρέπει να του επιτρέψεις να εκφράσει τον φόβο του πριν τον πείσεις ότι αυτός έχει άλλες λύσεις. Η πολιτική ορθότητα σε αυτό το σημείο απλά οδηγεί στην αυτοακύρωση.

Advertisements

2 thoughts on “μηδενική ανοχή στη βία ή/και στον ρατσισμό;

  1. Αντι να περιγραφεις το προσωπικο σου ανεκδοτο με την κυρια και το διαμερισμα της, γιατι δεν ασχολεισαι με λίγο πιο αντικειμενικα στατιστικα στοιχεια; Οπως για παραδειγμα το ποσοστο των ξενων που βρισκονται στις ελληνικες φυλακες και ειναι πολλες φορες δυσαναλογο του ποσοστου τους στον γενικο πληθυσμο; Οτι πανω απο το 50% των εγκλειστων ειναι ξενοι (και ναι, παρα πολλοι απο αυτους ειναι σκουροχρωμοι, ξανα δυσαναλογα με το ποσοστο τους στον γενικο πληθυσμο) και οτι καπου 70% των καταγγελιων για ληστεια και αλλα βιαια εγκληματα αναφερει ξενους δραστες (και όχι, δεν προκειται για Σουηδους ή Πολωνους). Πολλες αοριστολογιες στο δοκιμιο σου, αλλα επι της ουσιας τιποτα.

  2. Ακόμα και εάν είναι έγκυρα τα στοιχεία σου δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ανάγκη αυτό που νομίζεις. Καταρχάς ο ίδιος ο ρατσισμός εναντίων τους αλλά και η κοινωνική θέση των μεταναστών μπορεί να οδηγεί σε πολύ μεγαλύτερα ποσοστά σύλληψης και καταδίκης απ’ότι σε εγχώριους παραβάτες. Κατά δεύτερον όμως και σημαντικότερο το ποσοστό των “σκουρόχρωμων” στις φυλακές από μόνο του δεν λέει τίποτα πέραν του ότι ενδημεί το έγκλημα σε μια μερίδα ανθρώπων με κοινά χαρακτηριστικά μόνο ένα από τα οποία είναι το χρώμα του δέρματος. Το χρώμα του δέρματος (δηλαδή η καταγωγή) όμως μπορεί να μην είναι καθόλου καθοριστικό σε σχέση με άλλα χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα η φτώχια, η ορφάνεια κ.ο.κ. Αλλά τελικά ένας σκουρόχρωμος επιχειρηματίας για παράδειγμα που δεν είναι φτωχός και έχει καλή ανατροφή αντιμετωπίζεται σαν να ήταν ίδιος με αυτούς που είναι μέσα στις φυλακές. Αυτό εκτός από άδικο είναι και ανόητο. Όμως βασίζεται σε πολύ δυνατές ανθρώπινες προκαταλήψεις που είναι δύσκολο να αποβάλλει ο καθένας μας πολλές φορές.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s