maximize the unmeasurable?

Όταν συζητάμε για κοινωνικά θέματα πολλές φορές οι διαφωνίες μπορεί να οφείλονται σε διαφορετική ηθική σκοπιά, αλλά άλλες φορές, με φίλους μου για παράδειγμα, ενώ η ηθική σκοπιά μπορεί να η ίδια προκύπτουν σημαντικές διαφωνίες. Συχνά το πρόβλημα αναφέρεται από αυτούς με τους οποίους διαφωνώ ως μια εμμονή δική μου να μετράω τα πάντα με βάση το οικονομικό όφελος. Βεβαίως οι φίλοι υπερβάλλουν, αφού γνωρίζουν καλά ότι πολλά πράγματα δεν τα μετράω με βάση το οικονομικό όφελος, όπως π.χ. η προσωπική μου ηθική ή τα συναισθήματα που όπως οι περισσότεροι έτσι έχω και εγώ.

Αλλά δεν είναι εντελώς ανακριβής η παρατήρηση τους απλώς συμβαίνει ότι η αιτία των διαφωνιών είναι βαθύτερη και προέρχεται από μια παρανόηση. Απ’ότι έχω καταλάβει η κατηγορία εκπέμπεται όταν συζητάμε για τις διάφορες μορφές πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης και έχει πάντα να κάνει με ένα πρόβλημα μεγιστοποίησης. Κατηγορούμαι λοιπόν ότι προτιμώ να μεγιστοποιηθεί ο πλούτος της κοινωνίας εις βάρος άλλων αξιών, όπως η ευδαιμονία, η αξιοπρέπεια ή ξέρω’γω τι άλλο. Το ζήτημα όμως δεν είναι ηθικό, διότι τότε θα ήταν εύκολα κατανοητή μια διαφωνία π.χ. αν εγώ υποστήριζα ότι είναι καλό να μεγιστοποιηθεί ο πλούτος ακόμα και με τρόπους που οι συνομιλητές μου θεωρούν ανήθικους. Το ζήτημα είναι λοιπόν σε αυτές τις περιπτώσεις πρακτικό και αφορά την υποτιθέμενη σύγκρουση μεταξύ της μεγιστοποίησης μιας αξίας εις βάρος μιας άλλης.

Πριν προχωρήσουμε θα πρέπει να σκεφτούμε για αρχή τι είναι αυτό που μεγιστοποιούμε. Εγώ λένε θέλω να μεγιστοποιηθεί ο πλούτος. Τι είναι ο πλούτος; Είναι αντικειμενικό μέγεθος; Εγώ πιστεύω πως όχι. One man’s trash is another man’s treasure. Οπότε πως θα το μετρήσουμε για να το μεγιστοποιήσουμε; Μήπως λοιπόν το πρόβλημα μου είναι ότι πάω να κάνω κάτι αδύνατο; Δεν έχω ακούσει ακόμα αυτή την αντίρρηση από συνομιλητή μου αλλά σε περίπτωση που την άκουγα θα απαντούσα το παρακάτω:

Το μόνο που κάνει αντικειμενική αξία τον πλούτο είναι ότι ανταλλάσσεται μεταξύ των ανθρώπων με τρόπο παρατηρήσιμο και μετρήσιμο. Είναι ακριβώς οι συναλλαγές που επιτρέπουν την “μέτρηση” του πλούτου και συνεπώς δίνουν ένα νόημα στην φράση “μεγιστοποίηση του πλούτου”. Εφόσον υπάρχουν αρκετές συναλλαγές μπορούμε να σχηματίσουμε μια ιδέα για τις διάφορες σχετικές τιμές των αγαθών αναμεταξύ τους, συμπεριλαμβανομένων και των διάφορων μορφών χρήματος (που και αυτές αγαθά είναι). Οι τιμές, παρ’ότι μεταβάλλονται, είναι όσο αντικειμενικές χρειάζεται για να τις ταυτίσουμε τα αθροίσματα τους με την έννοια του πλούτου. Έτσι ξέρουμε για παράδειγμα ότι όταν συναρμολογείται ένα αυτοκίνητο παράγεται αξία, διότι η τιμή του προϊόντος είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των τιμών των συστατικών στοιχείων. Έτσι ξέρουμε και ότι παράγεται αξία όταν ένα σαράβαλο γίνει ανταλλακτικά, διότι η τιμή των ανταλλακτικών είναι μεγαλύτερη από την τιμή του αυτοκινήτου. Όσο γίνονται τέτοιες συναλλαγές έχουμε βάσιμες ελπίδες ότι παράγεται αξία και ο πλούτος αυξάνεται. Μέχρι όμως να δούμε τέτοιες υποκειμενικές αξίες να ανταλλάσσονται με τρόπο μετρήσιμο δεν μπορούμε να αποδώσουμε σε αυτές κάποιο μέγεθος ούτε φυσικά να τις μεγιστοποιήσουμε.

Μπορούν να υπάρχουν μετρήσιμες αντικειμενικές αξίες που δεν ανταλλάσσονται; Εάν ναι, τότε η αξία τους δεν μπορεί παρά να είναι είτε άπειρη είτε μηδέν, ανάλογα με το αν αξίζει περισσότερο η διατήρηση τους από την καταστροφή τους.

Σίγουρα, αλλά σε αυτές τις περιπτώσεις πως μετριώνται; μπορούν να αυξηθούν ή να μειωθούν και, αν όχι μέσω της ανταλλαγής, με ποιόν τρόπο; Θυμηθείτε ότι δεν μιλάμε για ποσότητες αλλά για αξίες, όχι για προσφορά αλλά για ζήτηση, δύο πράγματα με αντίστροφα ανάλογη σχέση.

Διάφορα παραδείγματα που μου έρχονται στο μυαλό είναι

Όμως συμβαίνει και το εξής περίεργο: όταν κάποιος προσπαθεί να ορίσει με αντικειμενικό τρόπο μια αξία πολλές φορές άθελα του το κάνει με αναφορές σε πράγματα που ανταλλάσσονται. Και τότε μπορούμε να υπάγουμε αυτή την αξία κάτω από την έννοια του πλούτου και να της αποδώσουμε μια τιμή. Εάν Ακόμα και η ανθρώπινη ζωή, κάνει να μοιάζει περισσότερο με αυτό που
αποκαλούμε πλούτο. Τελικά καταλήγει ότι όσον αφορά την μέτρηση και την
μεγιστοποίηση, πλούτος και well being είναι το ένα και το αυτό.
Διαφέρουν μόνο όταν αναφέρονται σε πράγματα μη μετρήσιμα. Ένα
παράδειγμα:

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, συχνά αναφερόμενο στοιχείο του well being,
δεν ανταλλάσεται. Δεν μπορώ να σου δώσω λίγη από την αξιοπρέπεια μου
και να μου δώσεις εσύ λίγη από την δική σου ηρεμία της ψυχής, ή
τουλάχιστον δεν έχουμε παρατηρήσει ποτέ να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Εάν
ωστόσο φανταστείς ότι δίνεις σε κάποιον well being, π.χ. κάνοντας τον
πιο αξιοπρεπή, και το ορίσεις με κάποιον μετρήσιμο τρόπο τότε αυτή η
(συν)αλλαγή που θα φαντάζεσαι να επιφέρεις σε αυτόν θα μπορεί κάλλιστα
να θεωρηθεί και αλλαγή πλούτου.

Κολλάει συχνά ο κόσμος ότι ο πλούτος μετριέται με χρήμα, ενώ ως
γνωστόν money can’t buy love. Όμως to the extent that we don’t know
how to buy love (δηλαδή πως να αλλάξουμε τον κόσμο προς αυτή την
κατεύθυνση) we actually have no idea how to increase the amount of
people in love. Και αν ένα στοιχείο του well being γνωρίζουμε ακριβώς
πως θα το αυξήσουμε τότε αυτό είναι και ένα στοιχείο πλούτου γιατί
γνωρίζουμε με ποιό “τίμημα” μπορεί να “αγοραστεί”.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s